Araç Kullanmaya Hazırlık: Kontroller, Oturuş, Aynalar, Kemer ve Işıklar

1 Zihinsel ve fiziksel hazırlık

• Yorgun, uykusuz, hasta, öfkeli ya da alkollü-ilaçlı sürücü araç kullanmaya hazır değildir; tepki süresi uzar, dikkat dağılır.
• Yolculuk planlanır (güzergâh, hava, süre), navigasyon yola çıkmadan ayarlanır, telefon sürüş moduna alınır.
• Uzun yolda 2 saatte bir mola; yola çıkmadan önce ağır yemek ve uyku getiren ilaçlardan kaçınılır.

2 Araç dışı ve araç içi kontroller

• Dışarıdan: lastiklerin görünümü ve basıncı, aracın altında sızıntı (yağ, su, yakıt), ışık ve camların temizliği, plaka ve aynaların sağlamlığı, aracın altında ve motor bölmesinde canlı (kedi vb.) kontrolü.
• İçeriden: yakıt seviyesi, gösterge uyarıları, cam silecekleri ve silecek suyu, kapıların kapalı olduğu, yolcuların kemerleri.
• Motor bölmesi (periyodik): yağ seviyesi, soğutma sıvısı, fren hidroliği, silecek suyu, akü kutup başları ve kayış durumu (bkz. Araç bakımı dersi).

3 Koltuk, başlık, direksiyon, pedallar ve aynalar

• Koltuk; dizler pedal sonuna kadar basılınca hafif bükülü, sırt dik ve koltuğa yaslı, bilek direksiyonun üstüne uzanınca değecek şekilde ayarlanır; göğüs ile direksiyon arasında en az 25 cm olmalıdır (hava yastığı).
• Baş desteği (koltuk başlığı): üst kenarı başın üst hizasında ve başa yakın; arkadan çarpmada boynu korur.
• Direksiyon iki elle 'saat 9-3' (ya da 10-2) konumunda tutulur; başparmaklar direksiyon jantının üstünde. Pedallar: en soldaki debriyaj (manuelde, sol ayak), ortadaki fren ve sağdaki gaz (sağ ayak).
• Aynalar: iç ayna arka camı ortalar; yan aynalar aracın kenarını az gösterecek şekilde dışa açılır ki kör nokta küçülsün. Şerit değiştirmeden önce yine de omuz üstünden bakılır.
• Emniyet kemeri kalça ve omuzdan geçmeli, bükülmemeli, gevşek olmamalı; her koltukta ve her yolda zorunludur. Sürücü yolcuların kemer takmasından sorumludur.

💡 SINAV İPUCU: Ayna ayarının amacı KÖR NOKTAYI küçültmektir; 'kör nokta tamamen yok edilir' şıkkı yanlıştır — omuz kontrolü her zaman gerekir.

4 Kontak anahtarı ve aracı çalıştırma

• Kontak anahtarının konumları: KAPALI/kilit (direksiyon kilidi), AKSESUAR (radyo vb.), AÇIK (göstergeler ve uyarı lambaları yanar; dizelde kızdırma lambası sönene kadar beklenir), MARŞ (motor çalışır çalışmaz anahtar bırakılır).
• Manuel viteste vites boşta ve debriyaj basılı; otomatikte P veya N ve fren basılı olarak çalıştırılır.
• Marşa 10-15 saniyeden uzun basılmaz; çalışmazsa 30 saniye beklenir. Çalışan motora yeniden marş basılmaz.
• Kontak AÇIK konumda tüm uyarı lambaları birkaç saniye yanıp sönmelidir (lamba testi); yanmayan bir uyarı lambası arıza demektir.

5 Gösterge paneli: renklerin dili

• KIRMIZI uyarı: tehlike/ciddi arıza — yağ basıncı, şarj (akü), hararet, fren/el freni, kemer, kapı açık. Yağ, şarj ve hararet kırmızıları 'güvenli yerde dur' demektir.
• SARI/TURUNCU uyarı: dikkat — motor arıza (check engine), ABS, ESP, lastik basıncı, yakıt azaldı, sis farı. Sürüşe devam edilebilir, en kısa sürede kontrol ettirilir.
• YEŞİL/MAVİ bilgi: sistem açık — sinyal, kısa far (yeşil), uzun far (mavi), sis farları.
• Göstergeler: hız göstergesi (km/sa), devir saati (dakikadaki motor devri; kırmızı bölgeye çıkarılmaz), yakıt ve hararet göstergeleri, kilometre sayacı.

💡 SINAV İPUCU: Renk kuralı: KIRMIZI dur, SARI dikkat, YEŞİL-MAVİ bilgi. 'Kırmızı yağ lambası yandı' → en kısa sürede güvenli yerde dur, motoru sustur.

6 Aydınlatma, uyarı ve ikaz ışıkları

• Aydınlatma ışıkları: kısa far (karşılaşma), uzun far (yerleşim yeri dışı, karşıdan araç yokken), park (konum) lambaları, sis farları (yalnız sis-kar-sağanak), plaka lambası, geri vites lambası (beyaz), gündüz sürüş ışıkları.
• İkaz/uyarı ışıkları: dönüş sinyalleri (manevradan yeterince önce), dörtlü ikaz (arıza, kaza, çekilme, tehlike uyarısı), fren lambaları (kırmızı), arka sis lambası.
• Uzun far karşıdan araç gelince, öndeki aracı yakından takip ederken, aydınlatılmış yerleşim yerinde ve siste kısa fara çevrilir; sis farı açık havada kullanılmaz.
• Motosiklet ve motorlu bisiklette gündüz de kısa far yakılır. Işık donanımı arızalı araç gece trafiğe çıkmaz; yanmayan ampul ve atan sigorta değiştirilir (bkz. Araç bakımı).
• Işıklar yola çıkmadan kontrol edilir: bir yardımcı ya da bir duvardaki yansıma ile fren, sinyal ve farların çalıştığı görülür.

💡 SINAV İPUCU: 'Hangi ışık ne zaman' sorusunun anahtarı: uzun far yalnız yerleşim yeri dışında ve karşı araç yokken; sis farı yalnız siste; dörtlü ikaz yalnız arıza/tehlikede.