Kazazedenin Araçtan Çıkarılması ve Kask Çıkarma

1 Önce olay yeri güvenliği

• Kendi aracını güvenli yere çek, dörtlü ikaz lambalarını yak, reflektörü uygun mesafeye koy, yelek giy.
• Kazalı aracın kontağı kapatılır, el freni çekilir, mümkünse akü bağlantısı sökülür; sigara içilmez, yakıt sızıntısı kontrol edilir.
• Yaralı sayısı ve durumu hızla değerlendirilir, 112 aranır: yer, araç sayısı, yaralı sayısı ve durumları bildirilir.
• Kalabalık uzaklaştırılır, trafik akışı için yardımcılar görevlendirilir; yaralıya 'yanındayım' diyerek güven verilir.

2 Yaralı araçtan ne zaman çıkarılır?

• Genel kural: yaralı araçtan ÇIKARILMAZ, bulunduğu yerde değerlendirilir ve sağlık ekibine bırakılır; yanlış hareket omurga hasarını kalıcı yapabilir.
• Çıkarmak yalnız yaşamı tehdit eden durumlarda zorunludur: yangın ya da patlama tehlikesi, aracın suya gömülmesi veya devrilme riski, solunum-dolaşımın durması ve temel yaşam desteğinin araçta yapılamaması.
• Kanama araçta kontrol edilemiyorsa ya da başka bir yaralıya ulaşmak gerekiyorsa da çıkarma gerekebilir.
• Çıkarma sırasında baş-boyun-gövde ekseni tek parça (kütük gibi) korunur; mümkünse birden çok kişiyle yapılır.

💡 SINAV İPUCU: 'Yaralıyı hemen araçtan çıkarmak' şıkkı yanlıştır; doğru cevap 'yaşamsal tehlike yoksa yerinde bırakmak'tır.

3 Rentek manevrası (tek kişiyle araçtan çıkarma)

• Yaralının ayakları pedallara sıkışmışsa kurtarılır, emniyet kemeri açılır.
• İlk yardımcı yaralının yan tarafına geçer; bir eliyle yaralının çenesinden tutup başını ve boynunu sabitler.
• Diğer kolunu yaralının koltuk altından geçirip karşı taraftaki bileğini ya da kemerini kavrar.
• Yaralı, baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan yavaşça döndürülür, ilk yardımcının dizine yaslanır ve geri geri sürüklenerek araçtan çıkarılıp yere yatırılır.
• Yere konduktan sonra hareket ettirilmez, üzeri örtülür, solunum izlenir.

💡 SINAV İPUCU: Rentek manevrasında bir el ÇENEDEN başı sabitler, diğer kol KOLTUK ALTINDAN geçer; eksen bozulmaz.

4 Motosiklet sürücüsünde kask çıkarma

• Bilinci açık ve rahat nefes alan yaralının kaskı ÇIKARILMAZ; çene bağı gevşetilir, baş sabit tutulur, sağlık ekibi beklenir.
• Kask yalnız zorunluysa çıkarılır: solunum durmuşsa, kusma hava yolunu tıkıyorsa, kask içinde ciddi kanama varsa.
• Mümkünse iki kişiyle: birinci kişi başı ve boynu iki elle sabitler, ikinci kişi çene bağını açar, kaskı iki yana açarak ve hafifçe arkaya doğru yavaşça çıkarır.
• Kask çıkar çıkmaz baş desteklenmeye devam edilir, altına rulo yapılmış giysi konmaz; boyun düz tutulur.
• Kazada darbe almış kask tekrar kullanılmaz.

💡 SINAV İPUCU: Kask sorusunda 'nefes alıyorsa dokunma, nefes almıyorsa iki kişiyle çıkar' yeter.

5 Taşıma kuralları (özet)

• Yaralı yalnız zorunluysa taşınır; taşımada ilk yardımcı bel değil bacak kaslarıyla kaldırır, yük gövdeye yakın tutulur.
• Omurga yaralısı sert zeminde (kapı, tahta, sedye) en az üç kişiyle, baş-boyun-gövde ekseni korunarak taşınır; komutu baş tarafındaki kişi verir.
• Sürükleme (koltuk altı, giysi) acil ve kısa mesafe içindir; kucakta, sırtta ve iki kişiyle altın beşik taşıma bilinci açık, omurga yaralanması olmayan hafif yaralılar içindir.
• Battaniye ile taşıma sedye yokken yere yatırılmış yaralı için kullanılır; battaniyenin kenarları rulo yapılarak tutulur.