Solunum Yolu Tıkanması ve Boğulmalar

1 Tıkanma nedir, nasıl anlaşılır?

• Solunum yolu tıkanması, yabancı bir cismin (lokma, kemik, küçük oyuncak, dişlik) hava yolunu kapatmasıdır; yemek sırasında konuşmak ve gülmek en sık nedendir.
• KISMİ tıkanmada kişi öksürebilir, konuşabilir, hırıltılı da olsa nefes alır.
• TAM tıkanmada kişi konuşamaz, nefes alamaz, öksüremez; elleriyle boğazını tutar (evrensel tıkanma işareti), rengi morarır, panik içindedir.
• Tam tıkanma birkaç dakika içinde bilinç kaybına ve ölüme gider; müdahale olay yerinde ve hemen olmalıdır.

💡 SINAV İPUCU: Öksürebiliyor ve konuşabiliyorsa tıkanma KISMİDİR; müdahale edilmez, öksürmeye teşvik edilir. Sırt vurusu ve karına bası yalnız TAM tıkanmada yapılır.

2 Bilinci açık yetişkin ve çocukta müdahale

• Kişinin arkasına geçilir, bir elle göğsü desteklenir, kişi öne eğilir ve el ayasıyla iki kürek kemiği arasına 5 kez sırt vurusu yapılır.
• Cisim çıkmazsa karına bası (Heimlich manevrası): arkadan sarılır, bir el yumruk yapılıp göbek ile göğüs kemiğinin alt ucu arasına konur, diğer elle kavranır, içe ve yukarı doğru 5 kez sertçe bastırılır.
• 5 sırt vurusu + 5 karına bası, cisim çıkana ya da kişinin bilinci kapanana kadar dönüşümlü tekrarlanır.
• Gebelerde ve aşırı şişman kişilerde karına bası yerine göğüs kemiğinin ortasına göğüs basısı uygulanır.
• Cisim çıksa bile karına bası uygulanan kişi iç organ yaralanması açısından sağlık kuruluşuna götürülür.

💡 SINAV İPUCU: Sıra ve sayı sorulur: 5 SIRT VURUSU, sonra 5 KARINA BASI. Yumruğun yeri göbek ile göğüs kemiği ucu arasıdır, göğüs üstü değil.

3 Bebeklerde (0-1 yaş) tıkanma

• Bebek yüzüstü, başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde ilk yardımcının ön koluna yatırılır; çene ve baş parmaklarla desteklenir.
• Sırtın iki kürek kemiği arasına el ayasının topuğuyla 5 kez hafif ama etkili vuruş yapılır.
• Çıkmazsa bebek sırtüstü çevrilir, göğüs kemiğinin alt yarısına iki parmakla 5 kez göğüs basısı yapılır.
• Bebeğe KARINA BASI (Heimlich) uygulanmaz; iç organları kolay zarar görür.
• Ağızda görünen cisim alınır; görünmeyen cisim için ağza kör parmak sokulmaz, cisim daha derine itilebilir.

💡 SINAV İPUCU: Bebekte yetişkinden tek fark: karına bası YOK, yerine iki parmakla göğüs basısı var. Yüzüstü-baş aşağı pozisyonu da sorulur.

4 Bilinç kapanırsa

• Kişi yavaşça yere sırtüstü yatırılır, 112 aranır (ya da aratılır).
• Hemen temel yaşam desteğine başlanır: 30 göğüs basısı, ardından ağız açılıp görünen cisim varsa alınır, 2 soluk verilir.
• Göğüs basısı tıkayan cismi de yukarı itebilir; her soluk öncesi ağız kontrol edilir.
• Sağlık ekibi gelene ya da kişi nefes almaya başlayana kadar sürdürülür; nefes alıyorsa koma (yan yatış) pozisyonu verilir.

5 Suda boğulma

• Önce kendi güvenliğin: yüzme bilmeyen suya girmez; ip, sırık, can simidi uzatılır, kurtarma ekibi çağrılır.
• Sudan çıkarılan kişi nefes almıyorsa hemen temel yaşam desteğine başlanır; suyu çıkarmak için baş aşağı sallamak ya da karna bastırmak zaman kaybıdır.
• Suya baş üstü atlama varsa boyun yaralanması olabilir; baş-boyun ekseni korunarak hareket ettirilir.
• Soğuk sudan çıkan kişi ıslak giysilerinden arındırılır, örtülür; bilinç açıksa koma pozisyonu, 112.
• Suda boğulma 'kuru' görünebilir: nefesi düzelen kişi de akciğer sorunu için mutlaka sağlık kuruluşuna götürülür.

💡 SINAV İPUCU: Boğulma sorusunda 'önce suyu çıkar' şıkkı tuzaktır: önce hava yolu + solunum kontrolü, gerekiyorsa hemen 30/2.

6 Duman ve gaz ortamında boğulma

• Yangın dumanı ve karbonmonoksit (soba, şofben, egzoz) kokusuz biçimde bayıltır; ilk belirti baş ağrısı, bulantı, uyku halidir.
• Kurtarıcı önce kendini korur: nefesini tutarak girer, kapı-pencere açar, kişiyi temiz havaya çıkarır.
• Temiz havada solunum kontrol edilir; yoksa temel yaşam desteği, varsa koma pozisyonu; 112 aranır.
• Kapalı garajda motor çalıştırmak ve çalışan araçta uyumak karbonmonoksit zehirlenmesinin başlıca nedenidir.