← Tüm dersler · 🩹 İlk Yardım
Yanıklar, Donma ve Sıcak Çarpması
Yanık dereceleri ve doğru soğutma, kimyasal ve elektrik yanıkları, donmada ovmama kuralı, sıcak çarpmasında serinletme: ısıyla ilgili tüm ilk yardım.
ℹ️ EK BİLGİ: Bu konu MEB sürücü kursu İlk Yardım programında yer almaz; e-sınav sorularına girmez. Günlük hayatta hayat kurtaran bilgi olduğu için burada tutuyoruz.
1 Yanık ve dereceleri
- Yanık; ısı, kimyasal madde, elektrik ya da ışının (güneş) dokuda yaptığı hasardır.
- 1. derece: yalnız üst deri; kızarıklık, hafif şişlik ve ağrı (güneş yanığı). Birkaç günde iz bırakmadan iyileşir.
- 2. derece: içi sıvı dolu kabarcıklar (su toplaması), yoğun ağrı, kızarıklık; en ağrılı yanıktır.
- 3. derece: derinin tüm katları ve altındaki dokular; beyaz, kahverengi ya da kömürleşmiş görünüm; sinirler yandığı için ağrı az olabilir.
- Ciddiyeti belirleyen; derinlik, yanan alanın genişliği, bölge (yüz, el, ayak, eklem, genital), yaş ve solunum yolunun etkilenmesidir.
💡 SINAV İPUCU: 'Su toplaması' geçiyorsa 2. derece, 'ağrı az, deri kömür gibi' geçiyorsa 3. derece yanıktır.
2 Isı yanığında ilk yardım
- Giysisi tutuşan kişi koşturulmaz; yere yatırılıp yuvarlanır ya da battaniyeyle sarılarak alev söndürülür.
- Yanan bölge 15-20 dakika akan soğuk suyun altında tutulur; buz ve buzlu su uygulanmaz (dokuyu daha çok bozar).
- Yanık bölgedeki yüzük, saat, bilezik şişme başlamadan çıkarılır; deriye yapışmış giysi çekilmez, etrafından kesilir.
- Su toplayan kabarcıklar patlatılmaz; yanığa diş macunu, yoğurt, salça, yağ gibi hiçbir şey sürülmez.
- Bölge temiz, nemli bir bezle gevşekçe örtülür; geniş yanıklarda şok önlemi alınır, 112 aranır; bilinci açıksa su içirilebilir.
💡 SINAV İPUCU: Yanık sorusunun üç 'hayır'ı: BUZ yok, KABARCIK patlatma yok, YAPIŞAN GİYSİ çekme yok. Soğutma süresi 15-20 dakikadır.
3 Kimyasal ve elektrik yanıkları
- Kimyasal yanıkta madde bulaşmış giysiler eldivenle çıkarılır, bölge bol akan suyla en az 15-20 dakika yıkanır; göze kaçmışsa göz 20 dakika yıkanır.
- Toz haldeki kimyasal önce fırçalanarak uzaklaştırılır, sonra suyla yıkanır; 'nötrleme' için başka kimyasal dökülmez.
- Elektrik yanığında ÖNCE akım kesilir (şalter, sigorta) ya da kişi tahta/plastik gibi yalıtkan bir cisimle kaynaktan ayrılır; akım kesilmeden dokunulmaz.
- Elektrik kalbi durdurabilir: bilinç ve solunum kontrol edilir, gerekiyorsa temel yaşam desteği; giriş ve çıkış noktalarındaki yanıklar örtülür.
- Yüksek gerilim hattı (direk, kopmuş tel) olaylarına yaklaşılmaz; elektrik kurumu ve 112 aranır.
💡 SINAV İPUCU: Elektrik çarpmasında ilk adım her zaman 'akımı kes'tir; yaralıya dokunmak sırada ikinci adımdır.
4 Donma ve hipotermi
- Donma; parmak, kulak, burun gibi uç bölgelerde uyuşma, beyazlaşma, sertleşme ve his kaybıyla başlar.
- Kişi ılık bir ortama alınır, ıslak giysiler çıkarılır, donan bölge ılık (sıcak değil) suyla kademeli ısıtılır.
- Donan bölge OVULMAZ, kar sürülmez, doğrudan ateşe tutulmaz; ovmak buz kristalleriyle dokuyu parçalar.
- Su toplaması patlatılmaz, bölge hareket ettirilmez; bilinç açıksa sıcak şekerli içecek verilir, alkol verilmez (ısı kaybını artırır).
- Hipotermi (vücut ısısının düşmesi): titreme, konuşma bozukluğu, uyku hali; kişi örtülür, kuru tutulur, hareket ettirilmeden 112 aranır.
💡 SINAV İPUCU: Donmada da 'ovma yok, kar yok, ateş yok'. Alkol ısıtmaz, damarları açıp ısı kaybettirir; sorularda alkol şıkkı yanlıştır.
5 Sıcak çarpması ve sıcak bitkinliği
- Aşırı sıcak ve nemde vücut ısı atamaz; sıvı ve tuz kaybıyla önce sıcak bitkinliği (terleme, halsizlik, baş dönmesi, kramp) gelişir.
- Sıcak çarpmasında deri sıcak ve KURUDUR (terleme durmuştur), vücut ısısı yüksek, baş ağrısı, bulantı, bilinç bulanıklığı vardır; hayati tehlikedir.
- Kişi serin ve gölge bir yere alınır, giysiler gevşetilir, ıslak bez ve yelpazeyle soğutulur; koltuk altı ve kasıklara soğuk uygulanır.
- Bilinci açıksa az az serin su ya da tuzlu-şekerli içecek verilir; bilinci kapalıysa ağızdan hiçbir şey verilmez, koma pozisyonu, 112.
- Araç içinde çocuk, yaşlı ya da hayvan bırakılmaz: kapalı araç dakikalar içinde ölümcül sıcaklığa ulaşır.
💡 SINAV İPUCU: Terleyen ve bitkin kişi = sıcak bitkinliği; terlemesi durmuş, derisi kuru ve sıcak, bilinci bulanık kişi = sıcak çarpması, 112.
Konu testi — 7 soru 👇
Soru 1/7