Sürücüyü Etkileyen Faktörler: Algı, Tepki Süresi ve Durma Mesafesi

1 Tepki süresi ve durma mesafesi

• Tehlikeyi görmekle frene basmak arasında geçen süreye tepki (intikal) süresi denir; dinlenmiş sürücüde yaklaşık 1 saniyedir. Bu sürede araç hiç yavaşlamadan yol alır: buna intikal (tepki) mesafesi denir.
• Durma mesafesi = intikal mesafesi + fren mesafesi. Fren mesafesi, frene basıldığı andan aracın durduğu ana kadar alınan yoldur.
• Fren mesafesi hızın KARESİYLE artar: hız iki katına çıkınca fren mesafesi yaklaşık dört katına çıkar.
• Islak, buzlu, çakıllı yol, aşınmış lastik, aşırı yük ve iniş fren mesafesini uzatır; yorgunluk, alkol ve dikkat dağınıklığı intikal mesafesini uzatır.
• 50 km/saatte kuru yolda durma mesafesi yaklaşık 25-30 metredir; şehir içi hız sınırının 50 olması bu yüzdendir: yaya çarpışmasında 30 km/saat üzerinde ölüm riski hızla artar.

💡 SINAV İPUCU: 'Hız 2 katı → fren mesafesi 4 katı' ve 'durma = intikal + fren' iki klasik sorudur.

2 Hız, görüş alanı ve algı

• Hız arttıkça sürücünün görüş alanı daralır (tünel görüşü): 40 km/saatte yaklaşık 100 derece olan görüş alanı 130 km/saatte 30 dereceye iner; yoldan çıkan çocuk geç görülür.
• Uzun süre yüksek hızda giden sürücünün hız algısı körelir; otoyoldan şehre girerken 70 km/saat 'yavaş' hissettirir, hız göstergesine bakılır.
• Gece görüş uzaklığı farların aydınlattığı mesafeye iner; kamaşma sonrası gözün toparlanması saniyeler sürer.
• Dikkat seçicidir: telefona bakan sürücü yolun ortasındaki engeli 'görür' ama algılamaz; algı için bakmak yetmez, odaklanmak gerekir.

3 Fizyolojik etkenler: yorgunluk, uyku, hastalık, yaş

• Yorgunluk ve uykusuzluk tepki süresini alkol kadar uzatır; mikro uyku (2-3 saniye) 100 km/saatte 80 metre kör sürüş demektir.
• Ateşli hastalık, şiddetli ağrı, alçı-sargı, bazı ilaçlar ve açlık-tokluk aşırılıkları dikkati düşürür.
• Genç sürücüler deneyimsizlik ve risk alma eğilimiyle, yaşlı sürücüler görme-işitme azalması ve uzayan tepki süresiyle daha dikkatli olmalıdır.
• Görme kusurları gözlükle düzeltilir; belgede 'gözlüklü' kaydı olan sürücü gözlüksüz araç kullanamaz.

4 Psikolojik etkenler: duygular ve stres

• Öfke, üzüntü, heyecan ve stres dikkati içe çevirir; öfkeli sürücü hızlanır, yakın takip eder, risk alır (öfke yönetimi ayrı derstir).
• Acele etmek en yaygın psikolojik tuzaktır: 10 dakika erken çıkmak, 10 km/saat hızlı gitmekten daha çok zaman kazandırır.
• Aşırı özgüven ('ben iyi sürücüyüm') kadar aşırı kaygı da hata yaptırır; sakin ve dengeli ruh hali güvenli sürüşün temelidir.
• Yolcuların baskısı, müzik, telefon ve tartışma gibi dış etkenler sürüşten uzaklaştırır; sürücü aracın tek sorumlusudur.

💡 SINAV İPUCU: Sınavda 'öfkeli, üzgün ya da heyecanlı sürücü ne yapmalı?' sorusunun cevabı sakinleşmeden direksiyona geçmemektir.

5 Çevresel etkenler ve araç ergonomisi

• Hava (yağmur, sis, kar, rüzgâr), yol yüzeyi, aydınlatma, trafik yoğunluğu ve yol çalışması sürücünün yükünü artırır; hız ve mesafe buna göre ayarlanır.
• Koltuk ayarı: sırt dik, dizler pedal sonuna kadar basılınca hafif bükülü, bilekler direksiyonun üstüne uzanınca değmeli; direksiyona göğüs mesafesi en az 25 cm.
• Aynalar kör noktayı en aza indirecek biçimde ayarlanır; iç ayna arka camı, yan aynalar aracın kenarını az gösterecek şekilde dışa açılır. Şerit değiştirmeden önce omuz üstünden bakılır.
• Araç içi sıcaklık, havalandırma ve gürültü de yorgunluğu etkiler; uzun yolda düzenli hava ve mola gerekir.